VĂN HÓA ÓC EO LÀ VĂN HÓA CỦA VÙNG NÃO

Ngay từ đầu TK 20 những cổ vật đầu tiên của văn hóa Óc Eo đã được phát hiện bên trên cánh đồng Óc Eo- Ba Thê thuộc làng Vọng Thê – huyện Thoại Sơn – tỉnh An Giang. Do sự phong phú và đa dạng cuả loại hình, sự độc đáo của chất liệu và vẻ đẹp rực rỡ của mỹ thuật chế tác phải ngay từ cơ hội bấy giờ, những di vật của văn hóa Óc Eo đã lôi cuốn sự chú ý của nhiều học giả nổi tiếng người Pháp như: G.Coedès, L.Malleret, H.Parmentier…Tuy nhiên công cuộc nghiên cứu văn hóa này chỉ thực sự bắt đầu bằng cuộc knhị quật của L.Malleret tại di tích Óc Eo vào năm 1944 với những năm sau đó. L.Malleret đã công bố kết qủa khám phá với nghiên cứu của bản thân trong bộ sách gồm nhan đề“Khảo cổ học ở đồng bằng sông Cửu Long”(L Archeologie du delta du Mekong) lần lượt xuất bản từ 1959- 1964. Công trình này được coi là thành tựu Khảo cổ học chủ yếu về Văn hóa Óc Eo mang đến đến trước năm 1975.

Bạn đang xem: Văn hóa óc eo là văn hóa của vùng não

Theo L.Malleret, nền văn hóa này còn có phạm vi phân bố chủ yếu ở vùng trũng miền Tây sông Hậu gồm điạ bàn những tỉnh An Giang, Kiên Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ, Bạc Liêu… cùng một phần đất Đông Nam Campuchia. Các di tích lịch sử cuả nền văn hóa này có bài bản khá lớn, trong đó tất cả nhì thị trấn Trăm Phố và Óc Eo. Riêng Óc Eo có diện tích rộng tới 450 ha, là một đô thị mang đặc điểm cuả một thành phố ven biển với tiền cảng Tà Keo (Cạnh Đền) giải pháp đấy 15km. Xã hội Óc Eo là một xóm hội phân phát triển nhiều ngành nghề thủ công như nghề gốm, nghề luyện đồng, luyện sắt, luyện thiếc, nghề kyên ổn hoàn. Đặc biệt nông nghiệp với thương nghiệp lúc này đã khá phát triển với một loạt chứng cứ như những dự án công trình thuỷ lợi cổ, kênh rạch vừa tưới tiêu vừa là đường giao thông vận tải, sản phẩm thủ công thể hiện sự siêng hoá, những đồng tiền bằng tiến thưởng, bạc, thiếc còn ngulặng tốt cắt có tác dụng tư có tác dụng tám, các loại trang sức, nhỏ dấu bằng đá quý, thuỷ tinh, nhiều sản phẩm có nguồn gốc ngoại nhập. Nền văn hoá này còn để lại nhiều kiến trúc không giống nhau như vết tích nhà sàn, những kiến trúc đồ sộ bằng gạch đá lẫn lộn thể hiện trình độ cao vào kỹ thuật xây dựng. Nghệ thuật tạc tượng điêu luyện gồm nhị nhóm tượng Ấn Độ giáo và Phật giáo. Hình như còn kiếm tìm thấy chữ viết bên trên các bé dấu, mặt nhẫn, bia đá… đó là dạng chữ Phạn (Brami ) thế kỷ V thời kỳ Gúpta của Ấn Độ cổ đại. L.Malleret mang đến rằng nền văn hóa này là sản phẩm của một bên nước cổ đại tồn tại từ thế kỷ II đến thế kỷ VI ở Đông Nam Á, từng được sử Trung Quốc ghi chnghiền nhiều lần, đó là Vương quốc Phù Nam.

*
Tượng thần Visnu, đá, thế kỷ 7 – 9 – văn hóa Óc Eo

Tính chất cảng thị thể hiện qua vị trí địa lý của thành thị Óc Eo với những di vật gồm nguồn gốc từ Ấn Độ, Điạ Trung Hải, Trung Đông, Nước Trung Hoa khiến cho văn hóa Óc Eo mang đậm yếu tố“ngoại sinh”, được những bên nghiên cứu trước đây xem là nguyên nhân chủ yếu của sự vạc triển văn hóa này.

Từ sau năm 1975, nghiên cứu về văn hóa Óc Eo và các văn hóa cổ ở đồng bằng sông Cửu Long là một nhiệm vụ trọng yếu của khảo cổ học Việt Nam.Những vạc hiện mới đã tạo cho số lượng di tích cùng di vật tăng gấp nhiều lần trước đây. Diện mạo văn hoá Óc Eo càng ngày rõ nét, nhất là tính chất cùng truyền thống phát triển cuả nó trong khoảng 10 thế kỷ đầu Công ngulặng cùng trong không gian từ lưu vực sông Hậu, sông Tiền đến lưu vực Vàm Cỏ – Đồng Nai. Cư dân văn hóa Óc Eo cư trú trên những tiểu vùng sinh thái xanh không giống nhau đề xuất bao gồm những đặc điểm khác nhau về lối sống, thể hiện bên trên các di tích cùng di vật khảo cổ học. Đó là những tiểu vùng: tứ giác Long Xuim, Đồng Tháp Mười, ven biển Tây Nam (vùng Bạc Liêu- Cà Mau), hạ lưu sông Tiền, Đông Nam bộ và quần thể vực rừng ngập mặn ven biển Đông Nam bộ. Điạ bàn sinc tụ cuả cư dân văn hóa Óc Eo rất rộng lớn nhưng họ đã thích ứng được với mọi trả cảnh, tạo lập cuộc sống ổn định với phân phát triển nền văn hoá đặc sắc cuả bản thân. Các cuộc knhì quật quan lại trọng là tại các di tích lịch sử Nền Ca tòng (Kiên Giang), Óc Eo (An Giang), Gò Tháp (Đồng Tháp), Đá Nổi (An Giang), Cây Gáo (Đồng Nai), Lưu Cừ (Tsoát Vinh), Bình Tả – Gò Xoài (Long An), Gò Thành (Tiền Giang), Phụng Sơn Tự-Chùa Gò (TP..HCM)… Đây cũng là những Di tích Lịch sử – Văn hóa Quốc gia được bảo tồn cùng tôn tạo thành những bảo tàng ngoại trừ trời phục vụ mang đến nghiên cứu, học tập cùng du lịch. Di tích kiến trúc trong văn hóa Óc Eo gồm di tích lịch sử cư trú, kiến trúc đền tháp cùng mộ táng. Vật liệu xây dựng gồm gỗ, gạch, đá: dấu tích các cọc bên sàn với một số cấu kiện trang trí hoa văn, phế tích xuất xắc nền móng đền tháp thờ hoặc đền tháp-mộ táng. Gỗ và đá là ngulặng vật liệu cư dân bản điạ thân quen cần sử dụng từ thời tiền sử còn gạch là vật liệu mới vày tiếp thu kỹ thuật cuả Ấn Độ từ đầu Công ngulặng. Vật liệu đá tất cả kích thước rất lớn, ttê mê gia vào những công trình xây dựng là bộ phận cuả kiến trúc chứ không chỉ là những chi tiết tô điểm, được lắp ghép – kết nối bằng kỹ thuật chốt mộng. Hầu hết phế tích mang lại biết đây là đền tháp theo kiểu Ấn Độ tất cả bình đồ hình vuông vắn, nền móng dày đến hơn 1m xây bằng gạch, đất sét cùng đá sỏi để gồm thể chịu lực của công trình xây dựng đồ sộ bên trên. Đặc biệt, những công ty khảo cổ học Việt Nam đã phân phát hiện được loại hình mộ táng nhưng mà trước đây những học giả Pháp chưa biết đến. Đó là các huyệt mộ hình vuông vắn, hình chữ nhật tuyệt hình phễu, bên trên ốp gạch tuyệt lát đá tạo thành bề mặt hơi bằng phẳng. Trong những huyệt mộ gồm cát trắng lẫn nhiều hiện vật quý giá như các mảnh tiến thưởng chạm khắc những biểu tượng cuả Bàlamôn tốt Phật giáo, đồ trang sức, một số đồ tuỳ táng khác.

Việc vạc hiện và knhì quật những di chỉ có niên đại sớm hơn văn hóa Óc Eo như Gò Cây Tung (An Giang ), Gò Cao Su, Gò Ô Ca dua ( Long An), Giồng Cá Vồ, Giồng Phệt ( Cần Giờ- TP.HCM ) đã có lại“ điều lý thú với cực kỳ quan lại trọng là từ những di tích tiền Óc Eo này, chúng ta đã nhận ra những mầm mống cuả văn hóa Oc Eo, nghiã là những yếu tố sơ knhị mà lại về sau phổ biến với định hình trong văn hóa Óc Eo”.

*
Bếp gốm (cà ràng) minch khí trong mộ chum ở di chỉ Giồng Cá Vồ
*
Cnhị với bình gốm ở di chỉ Giồng Lớn – Bà Rịa Vũng Tàu

Các khám phá mới về giai đoạn“tiền Óc Eo”ở Nam bộ càng ngày làm rõ hơn nguồn gốc bản địa cuả văn hóa này, đồng thời cũng cho thấy yếu tố văn hóa Ấn Độ đã xuất hiện ngay lập tức từ giai đoạn tiền sử ở đây. Vì vậy ảnh hưởng của văn hoá Ấn Độ đến văn hoá Óc Eo từ đầu Công nguyên trở về sau chỉ là sự tăng cường những ảnh hưởng đã bao gồm từ trước đó. Hàng nngây ngô hiện vật nguyên vẹn làm cho bằng các chất liệu như tiến thưởng, bạc, đồng, thiếc, chì, thuỷ tinch, đá, gỗ, gốm cùng sản phẩm trăm nlẩn thẩn mảnh hiện vật đang được bảo quản và trưng bày tại bảo tàng những tỉnh Nam bộ là nguồn tài liệu chủ yếu góp các đơn vị khoa học nghiên cứu về nhiều mặt đời sống cư dân văn hóa Óc Eo. Nổi bật là những loại đồ trang sức, tượng thờ và đồ gốm gia dụng. Đây cũng là sản phẩm của các nghề thủ công phân phát triển cao, đa dạng với tinh xảo. Nhiều di chỉ – xưởng chế tạo đồ gốm, đồ trang sức được tra cứu thấy ở Khu di tích lịch sử lớn như Óc Eo – Ba Thê, Nền Chùa, Cạnh Đền, Gò Tháp, Gò Hàng…

*

*
Gốm, nồi gốm ở di chỉ Gò Ô Cvào hùa – Long An

Hiện vật bằng đá quý gồm nhiều kiểu dáng vẻ như nhẫn, hoa tai, hạt chuỗi, các lá đá quý chạm khắc chế tác bằng nhiều kỹ thuật khác biệt nhưng đặc sắc nhất là kỹ thuật khắc miết tạo ra hình cùng chữ trên lá kim cương. Đồ trang sức bằng đá ngọc, mã óc, thạch anh, thuỷ tinh với nhiều màu sắc sắc, nhiều kích cỡ, nhiều hình dáng. Đặc biệt là những nhỏ dấu, mặt nhẫn khắc hình người, động vật, khắc chữ Phạn cổ với những loại tiền tiến thưởng, bạc, hợp kyên thiếc. Sản phẩm từ kyên loại color phổ biến hợp klặng thiếc – đến mức nhiều người coi văn hóa Óc Eo là“văn hóa đồ thiếc”.Nếu kỹ thuật sản xuất thuỷ tinc, đá quý, nguyên liệu và sản phẩm mã não được người Óc Eo tiếp thu từ Ấn Độ thì có thể cho rằng, nguyên ổn liệu với kỹ thuật sản xuất đồ thiếc tại Óc Eo là đến từ buôn bán đảo Malaixia – khu vực có trữ lượng thiếc vào loại nhiều lớn thế giới cùng nghề truyền thống chế tạo đồ thiếc còn nổi tiếng đến ngày này. Bán đảo Malaixia cũng là một trong những trung trung ương quan trọng cuả Vương quốc cổ Phù Nam, tương tự trung trung tâm Óc Eo – Ba Thê – Cạnh Đền ở đồng bằng sông Cửu Long.

*
Trang sức đá quý ở di chỉ Giồng Lớn – Bà Rịa Vũng Tàu
*
Trang sức trong mộ chum ở di chỉ Cần Giờ

Tượng thờ Bàlamôn và Phật giáo bằng đá với bằng gỗ, một số ít bằng đồng, được tìm thấy trong nhiều di tích với rải rác bên trên khắp vùng Nam bộ cả miền Tây cùng miền Đông. Giai đoạn phân phát triển rực rỡ nhất cuả nghệ thuật điêu khắc Hindu giáo với Phật giáo ở đây là từ TK 5 đến TK7. Sự đa dạng về loại hình với hình thức thể hiện đã phản ánh sự phức tạp với đan xen của những nguồn gốc ảnh hưởng vào đó chủ yếu là nghệ thuật Ấn Độ, đồng thời vẫn thể hiện rõ xu hướng hiện thực – bản điạ hóa các hình tượng tôn giáo Ấn Độ. Về loại hình ko phải chỉ có tượng và biểu tượng thần phật mà lại còn có nhiều hình tượng linh trúc, thần thoại trong điện thờ Ấn Độ giáo và Phật giáo. Đặc biệt trong văn hóa Óc Eo có những pho tượng Phật bằng gỗ khá lớn với độc đáo như sưu tập tượng gỗ ở di tích lịch sử Gò Tháp. Truyền thống nghệ thuật tượng cổ ở Nam bộ còn được gia hạn và phạt triển vào giai đoạn sau, từ TK 8 trở đi nhưng nhiều công ty nghiên cứu tạm gọi là“giai đoạn hậu Óc Eo”. Nghệ thuật Phật giáo và Ấn Độ giáo đến đồng bằng sông Cửu Long thông qua giao lưu trao đổi những vật phẩm chủ yếu bằng đường biển, chúng góp phần làm cho giàu thêm văn hóa bản điạ với là một trong những động lực quan tiền trọng thúc đẩy sự hiện ra, vạc triển những trung trung khu tôn giáo- văn hóa- ghê tế- chính trị lớn ở vùng đất này vào những TK đầu Công nguim.Đồ gốm có mặt trong hầu hết các di tích khảo cổ cùng là loại hình hiện vật thể hiện truyền thống bản địa nhất. Sản phẩm gồm những loại bình, hũ, nồi, nắp, chén bát, cốc, chai… Đặc biệt là loại bếp lò có tác dụng bằng gốm (“cà ràng” Theo phong cách gọi của người Khmer hiện ni ở đồng bằng sông Cưủ Long). Đây là vật dụng quen thuộc thuộc cùng rất cần thiết cuả cư dân sống ở vùng ven biển cùng sông rạch, bên trên bên sàn giỏi bên trên ghe xuồng. Bếp lò gốm đã xuất hiện trong các di tích cư trú cùng cả trong mộ táng (với chức năng là đồ tuỳ táng) từ thời tiền sử trước đó ở lưu vực sông Vàm Cỏ – Đồng Nai với đến văn hóa Óc Eo đã trở thành di vật đặc trưng của văn hóa này. Hiện nay bếp lò gốm phổ biến ở nhiều nơi vào vùng Đông Nam Á. Ngoài đồ gốm gia dụng, vật liệu xây dựng bằng đất nung như gạch ngói, phù điêu trang trí cũng là di vật chủ yếu trong số di tích kiến trúc đền tháp cuả văn hóa Óc Eo.Căn cứ vào sử liệu ghi chxay về quốc gia cổ Phù Nam, vào tài liệu cổ văn tự trên những tấm bia đá, mảnh quà, căn cứ vào đặc điểm của hiện vật, của nghệ thuật điêu khắc với nhất là vào kết quả những mẫu niên đại C14 của các di tích khảo cổ, các nhà khoa học đã định niên đại mang lại nền văn hóa Óc Eo từ TK I đến TK VII. Giai đoạn “hậu Óc Eo” từ thế kỷ VIII đến khoảng thế kỷ X – XII, truyền thống văn hoá Óc Eo vẫn được cư dân cổ nơi đây bảo lưu với bao gồm sự phát triển nhất định vào trả cảnh lịch sử – thôn hội có nhiều biến đổi.

Sau hàng ngàn năm bị hoang phế bởi thiên nhiên (lũ lụt, sự bồi lấp cuả phù sa), bởi những nguim nhân làng mạc hội như chiến tnhóc con, sự phá hoại vô thức cuả con người, dấu tích văn hoá Óc Eo chỉ còn là những phế tích và“những mảnh vụn”của nghệ thuật, kỹ thuật chế tạo sản phẩm phục vụ mọi mặt đời sống thôn hội. Việc sưu tầm, lưu giữ, nghiên cứu cùng bảo tồn di tích – di vật văn hóa Óc Eo sẽ góp phần làm sáng sủa tỏ quá trình khai thác, mở sở hữu với phạt triển vùng đất Nam bộ một biện pháp xác thực nhất. Nội hàm của Văn hóa Óc Eo chứa đựng những giá bán trị lớn về vật chất và tinh thần, có ý nghĩa quan lại trọng đối với công cuộc xây dựng cùng vạc triển kinh tế – làng hội ngày nay ở Nam bộ- một vùng đất nhiều tiềm năng.

Xem thêm: Tất Tần Tật Về Lễ Hội Hoa Đà Lạt Năm 2018 ? Nét Đặc Sắc Qua Các Lễ Hội Hoa Đà Lạt

TS.Nguyễn Thị Hậu

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.Văn hóa Óc Eo với các văn hóa cổ ở đồng bằng sông Cửu Long. Sở Văn hóa tin tức An Giang.Long Xuim, 1984.

2.Văn hoá Óc Eo những tò mò mới. Lê Xuân Diệm – Đào Linch Côn – Võ Sĩ Khải.NXB Khoa học xã hội, 1995.

3.Văn hoá đồng bằng Nam bộ (di tích kiến trúc cổ). Võ Sĩ Khải.NXB Khoa học xóm hội, 2003.

4.Nghệ thuật Phật giáo với Hindu giáo ở đồng bằng sông Cưủ Long trước TK10.Lê Thị Liên.Luận án TS Lịch sử.Viện Khảo cổ học, 2003.